چكیده:

ارابه ی فناوری اطلاعات و ارتباطات به سرعت به پیش می‌تازد و جوامع دنیا را دستخوش تغییرات بنیادی می‌كند. فعالیت‌ها، مشاغل، مهارت‌ها، فرهنگ‌ها، نیازها و… همه و همه تحت تاثیر این فناوری قرار گرفته و متحّول شده‌اند. عصر اطلاعات و اتباطات آغاز شده است. بی‌شك كارآفرینی سهم عمده و نقش ویژه‌ای در توسعه این فناوری‌ها داشته و دارد؛ اگرچه این فناوری‌ها نیز خود بر كارآفرینی تاثیر گذار بوده و به عبارتی كارآفرینی مدرن را بوجود آورده‌اند.

این مقاله به بررسی روابط متقابل كارآفرینی و فناوری اطلاعات و ارتباطات پرداخته و با  مثال‌هایی ویژگی‌های كارآفرینی در عصر اطلاعات و ارتباطات را تبیین نموده است. همچنین پیشنهاداتی برای گسترش كارآفرینی اطلاعات در كشور یا بهره‌برداری مناسب از آن نیز، در این مقاله ارائه شده است.

مقدمـــه:

جهان در سال‌های اخیر شاهد انقلاب اطلاعات وارتباطات بوده و تحولات اجتماعی عظیمی در آن به وجود آمده است، به طوری كه در اثر این تحولات، قرن جاری به نام فناوری اطلاعات و ارتباطات به ثبت رسیده است. در عصر اطلاعات و ارتباطات سطح بینش و آگاهی مردم افزایش یافته وكلیة فعالیت‌های جمعیت رو به انفجار دنیا با مزیتهای این عصر، در قالب شبكه‌های ارتباطی به تعادل رسیده و كنترل شده است. در این عصر دنیا دهكده‌ای متصل است كه افراد آن در هر لحظه كه بخواهند به هر گوشه آن می‌توانند مسافرت كنند، از اخبار آن مطلع شوند و یا بدان جا پیغام بفرستند. اینترنت، تلفن‌همراه، محاسبات ‌بی‌سیم، نرم‌افزار و سخت‌افزار، هوش مصنوعی و … پدیده‌های این عصر هستند. فناوری اطلاعات و ارتباطات بر كلیه فعالیت‌های اجتماعی از جمله كارآفرینی اثرگذاشته و در بسیاری از آنها تحولات اساسی بوجود آورده است. امروزه كارآفرینی به شدت به بسترهای فناوری اطلاعات وابسته است و از آن بهره زیادی می‌گیرد. شاید اغراق نباشد اگر كارآفرینی مدرن بدون فناوری اطلاعات را امری غیرممكن بدانیم. از سوی دیگر توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات خود مرهون كارآفرینی است. فعالیت‌های كارآفرینانه باعث شناخت نیازها، خلق ایده‌ها و تولد فناوری‌‌ها می‌شوند. كارآفرینی موتور توسعه فناوری و خلق فناوری‌های جدید است. كشورهای پیشرفته، سردمداران بهره‌گیری از كارآفرینی و توسعه فناوری هستند. تحولات جهانی نشان می‌دهد كه  فناوری اطلاعات و ارتباطات مهمترین زمینه فعالیت این كشورها در قرن اخیر شده است. كشورهای در حال توسعه نیز به سرعت به سمت دستیابی ازفناوری اطلاعات و استفاده از آن حركت می‌كنند. به عنوان مثال دولت كره ‌از پنج زمینه فعالیت تكنولوژیك خود یعنی فناوری اطلاعات، بیوتكنولوژی، نانوتكنولوژی، فناوری‌های محیط ‌زیست و فناوری‌های فرهنگی به فناوری اطلاعات بالاترین اولویت را داده است. با این اوصاف شایسته است كه كشور ما نیز با سرعت هرچه بیشتر فعالیت خود را در حوزه این فناوری تعمیق بخشد تا بتواند در دنیای رقابتی عصر اطلاعات حرفی برای گفتن داشته باشد. درعصری كه ماهیت كارها، ماهیت‌ مشاغل و ماهیت‌ مهارت‌های لازم عوض شده است، این كارآفرینی است كه به چالش طلبیده می‌شود. در این مقاله، ابتدا به بررسی ویژگی عصر اطلاعات و معرفی كارآفرینی پرداخته، در ادامه  نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در كارآفرینی و كارآفرینی در فناوری اطلاعات و ارتباطات را بررسی كرده‌ایم.

2- فناوری اطلاعات و ارتباطات، ابزار عصر اطلاعات

امروزه اهمیت فناوری اطلاعات و ارتباطات[1] به منظور افزایش سرعت و دقت فعالیت‌های مختلف سازمان‌ها و ارتباط اجزای مختلف آن با یكدیگر و در نتیجه بالا بردن بهره‌وری آنها به روشنی مشخص شده است. خصوصاً سازمان‌هایی كه بخش‌های مختلف آن در مناطق جغرافیایی پراكنده و دور از یكدیگر قرار گرفته‌اند و یا موسساتی كه موظف به انجام كارهای متنوع و متعدد هستند، بسیاری از مشكلات خود از طریق این تكنولوژی‌ها رفع می‌كنند.

انقلاب اطلاعات و ارتباطات یكی از اصطلاحاتی است كه با رشد تكنولوژی‌های اطلاعاتی در كنار انقلاب صنعتی مفهوم پیدا كرده است. همان‌گونه كه در اثر انقلاب صنعتی، مجموعه‌ای از كارخانه‌ها، ابزار و ماشین‌آلات، اتومبیل‌ها و غیره به كمك انسان آمدند و بسیار از كارهای بدنی او را بر عهده گرفتند، انواع محصولات تكنولوژی اطلاعات، نیز شامل سخت افزارها و نرم‌افزارهای كامپیوتری، شبكه‌های مخابراتی، سیستم‌های ماهواره‌ و غیره برای كمك به آن ‌دسته از مسایل انسان كه با اطلاعات سر و كار دارند بوجود آمده و توسعه یافتند.كاربردهای این تكنولوژی‌ها شامل انواع محاسبات و پردازش‌های روزمرّه، تجارت، اطلاع‌رسانی، مسایل علمی، مدیریت، ارتباط مستقیم از راه دور وغیره می باشد.

تجارب گوناگون سازمان‌های مختلف در سطح دنیا نشان می‌دهد كه تكنولوژی اطلاعات به راحتی بسیای از مشكلات سیستم‌های اطلاعاتی را رفع می‌كند. تكنولوژی اطلاعات قابلیت‌های زیادی در رفع مشكلات سازمان‌ها دارد. به عنوان نمونه به چند مورد از مزایای تكنولوژی اطلاعات اشاره می‌شود.

< افزایش سرعت

محاسبه و پردازش سریع اطلاعات و انتقال فوری آن، زمان انجام كار را كاهش و در نتیجه بهره‌وری را افزایش می‌دهد. تكنولوژی اطلاعات امكان جستجو و دستیابی سریع به اطلاعات را نیز فراهم می‌كند.

< افزایش دقت

در مشاغل مبتنی بر انسان دقت انجام كار متغیر است؛ درحالیكه تكنولوژی اطلاعات دقتی بالا و ثابت را تامین و تضمین می‌كند. در انواع فعالیت‌های پردازشی و محاسباتی دقت كامپیوتر به مراتب بیشتر از انسان است.

< كاهش اندازة فیزیكی مخازن اطلاعات

با توسعة تكنولوژی اطلاعات و بكارگیری آن دیگر لزومی به حمل و نگهداری حجم زیادی از كتاب‌های مرجع تخصصی وجود ندارد. به راحتی می‌توان در هر دیسك فشرده اطلاعات چندین كتاب را ذخیره نمود. مركز تحقیقات كامپیوتر علوم اسلامی قم، از جمله مراكزی است كه به انجام این وظیفه مشغول است.

< رفع برخی از فسادهای اداری

استفاده از تكنولوژی اطلاعات شفافیت در انجام كارها را افزایش می‌دهد و بسیاری از واسطه‌ها را حذف می‌كند. این دو مزیت كلیدی منجر به رفع برخی از فسادهای اداری خصوصاً در سطوح پایین می‌شوند.

< ایجاد امكان كار تمام وقت

به كمك تكنولوژی اطلاعات بسیاری از استعلام‌ها و مراجعات افراد و غیره از طریق شبكه‌های كامپیوتری و به صورت خودكار انجام می‌گیرد. بنابر این می‌توان به صورت 24/7([2]) از آن بهره گرفت.

< ایجاد امكان همكاری از راه دور

مخابرات، تلفن، تله كنفرانس، ویدئو كنفرانس و همچنین سیستم‌های همكاری مشترك و غیره نمونه‌هایی از كاربردهای تكنولوژی اطلاعات در این زمینه هستند.

< كاهش هزینه‌های سیستم یا سازمان

با توجه به موارد فوق به خصوص افزایش سرعت كه باعث انجام تعداد كار بیشتر می‌شود و انجام كار  تمام‌وقت، بهره‌وری سیستم افزایش می‌یابد و در نتیجه باعث كاهش مقدار زیادی از هزینه‌ها می‌گردد.

آنچه مسلّم است تكنولوژی اطلاعات به منزلة یك سلاح و ابزار جدید برای فعالیت جهان معاصر محسوب می‌شود كه عدم استفاده از آن انزوای كشور و در نهایت حذف شدن از جامعة جهانی را به دنبال خواهد داشت.

اكنون در دورانی زندگی می كنیم كه از آن با عنوان عصر فناوری اطلاعات و ارتباطات یاد می شود . نفوذ فناورهای اطلاعات وارتباطات در جنبه های مختلف زندگی انسان باعث شده است كه روش های ارتباط افراد ، به طور كلی تغییر كند. امروز اجتماعات به جوامع علمی و شهروندان نیز به كاربران شبكه ای اطلاعاتی تبدیل شده اند.اكنون مردم بیشتر به حقوقشان آگاه هستند و سعی می كنند كه توانانی های خود را در اخذ تصمیمات آگاهانه در جنبه های تأثیر گذار بر زندگی شان توسعه دهند . در همین راستا ایده دولت های الكترونیكی در اقصی نقاط دنیا مورد توجه قرار گرفته است و كشورهای توسعه یافته حرت هایی را در جهت نیل به این هدف شروع كرده اند . می توان گفت كه دولت الكترونیكی از حد یك ایده جدید فراتر رفته و همه كشورهای توسعه یافته وحتی در حال توسعه ، گامهای موفقی را به سوی این هدف طولانی مدت برداشته اند . امروز افراد جامع انتظار دارند كه كلیه خدمات و سرویس های دولتی با حداقل هزینه ،‌حداكثر سرعت و حداقل زمان در اختیار آن قرار گیرد ، لذا این امر بسیار حائز اهمّیت است كه دولت این توانایی را داشته باشد كه بهترین خدمات را در كمترین زمان و با بهترین راندمان در اختیار اقشار مختلف جامعه قراردهد.

سیستم ها و ابزارهایی كه در حال در حال حاضر در ادارات دولتی برای ارایه خدمات و اطلاعات به شهروندان مورد استفاده قرار می گیرند قدیمی بوده و روند كار در دستگاهای دولتی كند است . آنها در جلب رضایت شهروندان موفقیت چندانی ندارند .از سوی دیگر سرمایه گذاری های قابل توجهی در زمینه طراحی و به كار گیری سیستم های جدید در بخش دولتی صورت نمی گیرد ، اما با توجه به اهدافی كه برای دولت الكترونیكی مورد نظر است ، كشورها فقط در صورتی در پیاده سازی مطلوب دولت الكترونیكی موفق می شوند كه سیستم های داخلی بخش دولتی ،‌داده ها واطلاعات و ابزارهای مدیریتی با یكدیگر هماهنگی و سازگار باشند . ازسوی دیگر در دولت الكترونیكی هدف بر این است كه به جای اینكه زمان و منابع را به پیش پردازش و ورود اطلاعات و سازماندهی آنها اختصاص دهیم بتوانیم قسمت عمده زمان و منابع موجود را به حل مشكلات ، بررسی و ارایه راه حل های شاخص و خدمات دهی مستقیم به استفاده كنندگان خدمات دولتی اختصاص دهیم .

هرچه دولت ها منابع بیشتر و سرویس های متنوع تری را ازطریق شبكه به شهروندان ارایه دهند ،‌نیاز به وجود یك سامانه دو سویه ارایه خدمات ،‌بیشتر آشكار می شود .این سیستم دو سویه علاوه بر وادار كردن شهروندان به بهره گیری از شبكه برای دریافت خدمات از دولت ، سبب می شود كه سطح مهارتها و فرهنگ جامعه اطلاعاتی نیز ارتقا یابد.

دولت الكترونیكی به صورت مختلفی تعریف می شود كه برخی از آنها عبارتند از :

تعریف 1 : دولت الكترونیكی به معنای اطلاع رسانی و خدمات رسانی به موقع دقیق و كارآمد در 24 ساعت شبانه روز ، 7 روز هفته و 365 روز سال از طریق وسایل ارتباطی گوناگون مانند تلفن و اینترنت است .

تعریف 2 : بكارگیری فناورهای اطلاعات و ارتباطات در ارایه خدمات اجتماعی ، اداری و اقتصادی بخصوص در بخش دولتی برای بالابردن بهره وری و نیز بهبود خدمات و ارایه اطلاعات به شهروندان ، تجار و كسبه است .

تعریف 3 : دولت الكترونیك به عنوان بستر و فرآیند مدیریت بدون كاغذ در حكومت مطرح است و در آن در نهایت بسیاری از ارتباطات بین اداره ها ( با هم و با مردم ) از طریق كانال های چند رسانه ای صورت می گیرد.

تعریف 4 : دولت الكترونیكی باعث می گردد كه كلیه شهروندان ، شركت های تجاری ، سازمان های دولتی و كارمندان دولت از طریق وب سایت ها در شبكه اینترنت و بدون محدودیت مكانی و زمانی به اطلاعات و خدمات دولتی دسترسی پیدا كنند .

تعریف 5 : دولت الكترونیكی شكلی از commerce- E است كه توسط بخش دولتی مورد استفاده قرار می گیرد.

دولت الكترونیكی یعنی خدمات دهی و تبادل اطلاعات به صورت درون سازمانی / برون سازمانی كه از طریق بهره گیری از ابزارهای مبتنی بر فناوری صورت می گیرد و به صورت ارتباط و تأثیر متقابل میان عناصر زیر تعریف می شود .

دولت و شهروندان ( G2C )

دولت و تجار و كسبه ( G2B )

دولت و كارمندان ( G2E )

دولت و دولت ( G2G )

دولت وشهروندان ( G2C )

مؤلفه دولت – شهروندان یكی از مهمترین مؤلفه های دولت الكترونیكی است . دولت الكترونیكی موجب ارتقای سطح زندگی شهروندان در همه زمینه ها می شود . در همین راستا تمركز مؤلفه G2C بر شهروند – محوری و تهیه بسته های سازمان یافته ای به منظور ارایه خدمات دولتی به صورت الكترونیكی است . با توجه به این طرح ، شهروندان با سازمانهای دولتی به صورت مجزا سرو كار نخواهند داشت بلكه از طریق یك درگاه واحد به انواع خدمات و اطلاعات دولتی مورد نیاز دسترسی خواهند داشت . به عنوان مثال نشانی تعدادی از سایت های مرتبط در این زمینه در اینجا ذكر می شود:

4،3،2 . دولت و تجار كسبه ( G2B )

اكنون بازرگانان در سطح بین المللی و محلی می تواند از خدمات و اطلاعات تجاریی كه دولت به صورت سازمان یافته و مجتمع در اختیار آنها می گذارد استفاده كنند. دولت الكترونیكی در راستای ارایه خدمات و اطلاعات به بازرگانان و كسبه د مؤلفه G2B به صورت الكترونیكی و با صرف حداقل هزینه و زمان و حداكثر راندمان را انجام می دهد.

4،3،3، دولت و کارمندان ( G2E )

این مؤلفه سعی در بههینه سازی نحوه ارتباطات دولت با کارمندان سازمان های مختلف دولتی دارد . کارمندان دولت باید بتوانند با صرف حداقل زمان و هزینه کارهای خود را انجام دهند . به عنوان نمونه آنها باید بتوانند به صورت الکترونیکی تقاضای وام ، مرخصی یا حقوق بازنشستگی نمایند و حتی بتوانند در منزل وظایف اداری خود را انجام دهند . باید به این نکته توجه داشت که چنانچه این مؤلفه به خوبی پیاده سازی شود در بههینه سازی ارتباطات میان شهروندان و سازمان های دولتی نیز نقش خواهد داشت و دولت الکترونیکی را در نیل به هدف شهروند – محوری یاری خواهد کرد .

4،3،4 دولت و دولت ( G2G )

این مؤلفه مربوط به روش های ارتباطی دولت ها با یکدیگر است باید تا آنجا که امکان دارد تعاملات و ارتباطات میان دولت ها نظیر تبادل اسناد واطلاعات به صورت الکترونیکی انجام پذیرد .

هدف اصلی دولت الکترونیکی ، فراهم آوردن « محیط دیجیتالی » برای ارایه اطلاعات ، ایجاد ارتباطات و ارایه خدمات است . تهیه و تدارک اطلاعات کامل و جامع در زمینه فرآیندهای اجرای ، اوراق و فرم های موجود برروی اینترنت در زمینه ارایه اطلاعات و تسهیلات برای ثبت و بایگانی فرم های الکترونیکی و ابلاغ های رسمی ارایه شده از طریق پست الکترونیکی و تشکیل میزگردهایی در مورد موضوعات روز و مورد علاقه مردم ، نمونه هایی از ایجاد ارتباطات است . انجام امور پیچیدۀ مربوط به ر فع نیازهای عمومی و تجاری مردم ( البته تا حد مجاز و قانونی ) خواسته ها و نیاز های مشتریان سازمان ها و دفاتر عمومی و دولتی نمونه هایی از ارایه خدمات است . در این راستا استفاده از فناوری اطلاعاتی مدرن . سطح خدمات ارایه شده از سوی یک نهاد یا ادارات دولتی را به طور چشمگیری گسترش می دهد.

با تغییراتی که در قوانین ( برخی کشورها ) پدید می آید ، فرآیندهای اجرایی که پیش از مستلزم وجود نوشته های فیزیکی بود به روش الکترونیکی پردازش خواهد شد . برای مثال امضاهای الکترونیکی معتبر بوده و از لحاظ قانونی هم ارزش با امضای دستی و روی کاغذ است . این بدان معنی است که در ایجاد دولت الکترونیکی در راستای ارایه خدمات عمومی ، مانعی ، سد راه نخواهد بود .

می توان گفت که هدف دولت الکترونیکی استفاده از پتانسیل های فناوری اطلاعات و ارتباطات به منظور تغییر دولت، از سازمان _ محوری ( Agency- centric ) و ارایۀ خدمات محدود ، به سمت شهروند _ محوری (centric citizen- ) و ارایه خدمات جامعه دولتی به شهروندان ، بازرگانان و غیره است . بعضی از اهداف دولت الکترونیکی را می توان چنین برشمرد :

از میان موانع گسترش دولت الکترونیک ،می توان به سه مورد اصلی اشاره کرد.

1-عوامل فرهنگی

2-عوامل سازمانی و اداری

3-محدودیت منابع

1-عوامل فرهنگی :

*موقعیت کنونی: بررسی دولتها و مطالعات اولیه آن ها برای به اجرا درآوردن طرح دولت الکترونیک نشان داده است که مشکل اصلی ایجاد و توسعه دولت الکترونیک،تکنولوژی نیست،بلکه مشکل اصلی در این است که آیا فرهنگ جامعه آمادگی پذیرش تغییرات بسیار زیادی که ایجاد خواهد شد رادارد یا خیر؟

این تغییرات تاثیر اصلی خود را بر کارمندان دولتی خواهند گذاشت.بررسی هانیز نشان می دهد که عدهای از کارمندان دولت با تغییرات سریع در نظام اداری مخالفند ،در حالی که عده ای دیگر با آن موافق بوده و از ان استقبال می کنند.برای راضی کردنعموم مردم نیز باید جامعه رامتقاعد کردکه انتقال اطلاعات به قدر کافی امن هست و حریم خصوصی افراد کاملا رعایت می شود.

*محیط فرهنگی مطلوب دولت الکترونیک :در ساختار سازمانی یک دولت الکترونیک ،کارمندان به جای جلوگیری از خطرو ریسک در کارهای اداری به مدیریت ریسک می پردازند.در چنین محیطی افراد به خلاقیت و نو آوری در کارهای اداری تشویق می شوند.همچنین در جامعه اطلاعاتی پیشرفته ،شهروندان و واحدهای خصوصی به امنیت سیستم دولت الکترونیک اطمینان داشته و اکثر امئر خود را از طریق آن انجام می دهند. در چنین فضایی دولت نیز از خلاقیت و نو آوری حمایت می کند.

*راه رسیدن به محیط فرهنگی مطلوب :پیش بینی می شود در جامعه ای مثل جامعه آمریکا ،طی یک دوره تبدیلی 5ساله موقعیت فرهنگی مناسب برای پیاده سازی دولت الکترونیک-چنان که ذکر شد-فراهم شود.پیش از هر چیز ،عملی ساختن دولت الکترونیک به یک مدیریت و راهبردی بسیار کارآمد نیاز دارد.این هیات مدیره تنها از متخصصین (آی تی)تشکیل نمی شودبلکه در این هیات افرادی با تخصص های اقتصاد،مدیریت و جامعه شناسی نیز حضور خواهند داشت.گام اصلی بعدی تنظیم یک برنامه همه جانبه برای ادامه عملی ساختن دولت الکترونیک است.

2-عوامل سازمانی و اداری:

*موقیت کنونی سازمان ها و ادارات :در حال حاضر ،ادارات دولتی دارای روابط بین سازمانی نیستند و این به دلیل فقدان سک شبکه الکترونیکی مناسب بین آن ها می باشد.مسئولین این سازمان ها نیز تنها به مدیریت در حوزه درون سازمانی عادت کرده اند و ارتباط بین سازمانهای مختلف می تواند مشکلاتی برای آنها ایجاد کند.روش تصمیم گیری بالا به پایین نیز عامل دیگری است که به مشکلات مدیریتی دامن زده است.

*ساختار اداری مطلوب دولت الکترونیک:در یک نظام دولتی الکترونیک،موانع و حصارهای بین سازمانی برداشته می شود ودولت ازیک نظام بسته و محتاط به یک نظام باز که در آن نوآوری حرف اول را می زند تبدیل می شود.

*راه رسیدن به ساختار اداری مطلوب:یکی از راه های موثر می تواند دادن پاداش به کارمندان و مدیرانی باشد که به جا افتادن دولت الکترونیک در سازمان خود کمک می کنند.حتی برخی دولت ها ارگان های خاصی را جهت دنبال کردن این موضوع تاسیس کردهاند.در همین حال به موازات این فعالیت ها،متخصصین (آی تی)در حال ساختن زیر بنای لازم برای مرتبط ساختن ارگان های مختلف به یکدیگر خواهند بود.

3-کمبود منابع:

*وضعیت حاضر:همان طور که گفته شد در حال حاضر –درجوامع پیشرفته ای مثل ایالاتمتحده –کمبودی از لحاظ منابع تکنولوژیک احساس نمی شود.اما کمبود نیروی انسانی متخصص چه از لحاظ فنی و چه از نظر مدیریتی یک مشکل عمده در راه سرعت بخشیدن به روند تغییر به دولت الکترونیک به شمارمی رود.از طفی به دلیل نو و بدیع بودن این موضوع در واقع می توان گفت که هیچ نیروی مدیریتی با تجربه ای،برای پیاده سازی دولت الکترونیک در سطح جامعه وجود ندارد.

*وضعیت مطلوب برای پیاده سازی دولت الکترونیک:یک موج جدید از از افراد تحصیل کرده در فناوری اطلاعات و مدیریت وارد دولت مرکزی خواهند شد.از طرفی بهتر است دولت تا حد امکان به وسیله آموزش و حقوق بیشتر به جذب افراد شایسته از بین کارکنان فعلی دولت اقدام کند،زیرا این افراد با ساختار دولتی و اداری آشنایی بیشتری دارند.

*راه رسیدن به وضعیت مطلوب :گر چه استخدام مدیرانی که توانایی های گسترده ای در فناوری اطلاعات دارند یک اقدام اساسی و اصولی محسوب می شود اما آموزش مدیران قدیمی و استفاده از آن ها این مزیت را داردکه این افراد می توانند در هزینه ها صرفه جویی کرده و اعتبارات مازاد را برای بهبود کیفیت زیر ساخت های تکنولوژیک دولت الکترونیک به کار گیرند.

منبع:

1-sharon S.Dawes,Peter A.Bloniarz,Kristine L.Kelly, and Patricia D.Fletcher

یكی از مهم‌‌ترین مقولات در جامعه اطلاعاتی، مسئله دولت الكترونیك است. دولت الكترونیك به معنای فراهم كردن شرایطی است كه دولت‌ها بتوانند خدمات خود را به صورت شبانه روزی و در تمام ایام هفته به شهروندان ارائه كنند.

این امر در سال‌های اخیر به طور جدی در دستور كار دولت‌ها قرار گرفته است و دولتمردان هوشمند نیروهای خود را در راه تحقق چنین شرایطی بسیج كرده‌اند و درصدد برآمده‌اند كه فرآیندهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی را با كمك فناوری نوین ارتباطات و اطلاعات اصلاح كرده و از این طریق به شیوه كارآمدتری به ارائه خدمات به شهروندان بپردازند.

در حقیقت، به كارگیری و گسترش دولت الكترونیك غالبا در جهت انجام تغییرات در فرآیندهای دولتی نظیر تمركززدایی، بهبود كارایی و اثربخشی است.

اصولا تعریف واحدی در باره دولت الكترونیك وجود ندارد و این مسئله ناشی از ماهیت پویا و متغیر فناوری است.

امروزه به استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات به منظور بهبود كارایی و اثربخشی، شفافیت اطلاعات و مقایسه پذیری مبادلات اطلاعاتی و پولی در درون دولت، بین دولت و سازمان‌های تابعه آن، بین دولت و شهروندان و بین دولت و بخش خصوصی دولت الكترونیك اطلاق می‌شود.

دولت الكترونیك در ایران با وجود آن كه هنوز متولی مستقلی ندارد، اما در بعضی حوزه‌ها فعال است. قریب به 1000 سایت دولتی ایران با وجود همه كاستی‌ها و نقص‌هایی كه در اطلاع‌رسانی دیجیتالی رسمی در وب وجود دارد، بخشی از روابط عمومی دیجیتالی كشور را به دوش می كشند.

دفاتر دولت الكترونیك كه در استان‌های مختلف كشور راه‌اندازی شده است، خدمات مختلف انتظامی و ثبتی را انجام می‌دهند و این خود یك گام به جلو در ارائه خدمات به شهروندان الكترونیكی ایران است.

اعطای ده‌ها میلیارد تومان تسهیلات از طریق طرح تكفا به بخش خصوصی در جهت تقویت زیربنای اقتصادی و علمی بخش خصوصی در حوزه‌ای تی، خود تاثیر غیرمستقیمی در گسترش دولت الكترونیك در ایران دارد.

با این وجود، دولت الكترونیك ما با رویه‌هایی كه در كشورهای غربی حاكم است، از عقب ماندگی ساختاری و اجرایی رنج می برد كه قطعا عزم ملی و ایجاد طرح جامع در این راستا، می تواند در چشم‌انداز بیست ساله كشور، مشكل‌گشای بسیاری از موانع پیش روی باشد.

خلق دولت الكترونیك :

یكی از مهم‌ترین فرصت‌هایی كه فناوری‌های نوین ارتباطی و اطلاعاتی را پیش روی ما قرار می‌دهند، امكان استفاده از این فناوری برای مهندسی مجدد معماری دولت و قابل دسترس‌تر، كارآمدتر و پاسخگوتر ساختن آن است.

استفاده از این نوآوری‌ها در فرآیند اداره امور جامعه، موجب پدیدار شدن واقعیتی به نام دولت الكترونیك شده است.

امروزه عوامل مختلفی دست در دست یكدیگر داده‌اند تا دولت‌ها را وادار به تجربه شكل جدیدی از اداره جامعه بكنند.

انتظارات افراد در مورد خدمات و محصولات و نیز نحوه و كیفیت ارائه آن به طور روزافزون در حال تغییر است و دولت نیز باید پاسخگوی این نیازها و انتظارات باشد. آنان خواهان این هستند كه ساعات كار موسسات دولتی افزایش یابد و هر زمان كه خواستند بتوانند كارهای خود را انجام دهند، در صف‌ها معطل نشوند، خدمات باكیفیت تری دریافت كنند، خدمات و محصولات ارزان تری به دستشان برسد و مواردی از این دست كه پاسخگو‌ترین شكل دولت برای این انتظارات در حال حاضر دولت الكترونیك است.

دولت‌ها همچنین برای جذب سرمایه، كارگران ماهر، گردشگران و سایر موارد با یكدیگر در رقابت هستند و بدین منظور به امكانات جدیدی نیاز دارند كه دولت الكترونیك این امكانات را فراهم می‌كند.

دولت الكترونیك برای كیفیت خدمات رسانی به شهروندان، فرصت‌های خوب زیادی را ایجاد می‌كند. شهروندان قادرند به جای چند روز یا چند هفته ظرف چند دقیقه یا چند ساعت اطلاعات یا خدمات مورد نظر خود را دریافت كنند.

شهروندان، شركت‌ها و سازمان‌های وابسته به دولت می توانند بدون استخدام وكلای دادگستری و حسابداران گزارش‌های خواسته شده را دریافت كنند.

كارمندان دولت می توانند به سادگی و به صورت كارآمد مانند كاركنان دنیای تجارت امور خود را انجام دهند.

حذف رده‌هایی از مدیریت دولتی (كوچك سازی اندازه دولت)

نمادهای دولت الكترونیك نشان دهنده این است كه یك دولت الكترونیك می تواند بخش‌ها و افراد را با یكدیگر مرتبط سازد .

G2C GOVERNMENT TO CITIZEN (تعامل میان دولت و شهروندان مهم‌ترین و گسترده ‌ترین نوع كاربرد دولت الكترونیك، رابطه دولت با شهروندان و بالعكس است. این رابطه شامل اخذ اطلاعات از سوی شهروندان از سازمان‌های دولتی و ارائه خدماتی از سوی دولت به شهروندان به شیوه الكترونیك است G2G GOVERNMENT TO GOVERNMENT (تعامل میان سازمان‌های دولتی در این نوع رابطه، سازمان‌هایی كه در زمینه‌های مختلف به اطلاعات نیاز دارند، می‌توانند از طریق شبكه‌های موجود به این اطلاعات دسترسی یافته و خدمات خود را سریع تر به شهروندان ارائه كنند.

BUSINESS G2B GOVERNMENT TO (تعامل میان سازمان‌های دولتی و بخش خصوصی این نوع رابطه، اولین رابطه‌ای بود كه توسعه پیدا كرد كه در این راستا پرداخت مالیات، اخذ آمار و اطلاعات ، ارائه تسهیلات و نحوه اخذ مجوزهای مختلف محتوای این نوع تعامل را شكل می‌دهد.

G2E GOVERNMENT TO EMPLOYEES ( تعامل میان دولت و كارمندان دولت اطلاعات پرسنلی كاركنان، دریافت خدمات پرسنلی و سایر اطلاعات قابل مبادله میان سازمان‌های دولتی و كاركنان دولت در این چارچوب قرار می گیرند.

این چهار نوع كاربرد، ستون‌های اصلی دولت الكترونیك تلقی می‌شود و در واقع این ارتباطات است كه روح دولت الكترونیك را تشكیل می‌دهد.

استراتژی استقرار دولت الكترونیك:

اولین گام در تدوین استراتژی دولت الكترونیك تعریف آن است. بدین معنا كه سیاستگذاران باید بدانند كه دقیقا در پی دست یافتن به چه چیزی هستند. دولت الكترونیك ظرفیت‌های بالایی برای ایجاد ارتباطات الكترونیك بین دولت و شهروندان، دولت با بخش خصوصی و اجزای مختلف درون دولت دارد. هر حكومتی با توجه به شرایط خاص خود می تواند در هنگام تدوین استراتژی دولت الكترونیك مورد نظر خود، قلمرو نفوذ و گسترش این پدیده را تعریف كند.

پس از این مرحله باید نسبت به تدوین استراتژی اقدام شود. این استراتژی از این لحاظ حائز اهمیت است كه برنامه‌های عملی مهندسی مجدد فرآیندها و رویه‌ها را به گونه‌ای كه در راستای دولت الكترونیك و حمایت كننده آن باشد، هدایت كرده و همچنین گام‌های اولیه حركت را تعیین می سازد.

تعیین خط مشی‌های لازم به منظور حمایت از تحقق مطلوب دولت الكترونیك تعریف شیوه‌ای كه میزان آمادگی سازمانی برای استقرار دولت الكترونیك را تعیین كند.

تعریف فرآیند و مراحل استقرار دولت الكترونیك.

ارتباط میان دولت الكترونیك و حكومت‌داری خوب به قدری نزدیك است كه برخی صاحبنظران معتقدند كه دولت الكترونیك اگر در نهایت به حكومت‌داری بهتر منجر نشود هرگز رسالت خود را به انجام نرسانیده است.

دولت الكترونیك شیوه‌ای است برای حصول اطمینان از اینكه همه شهروندان به گونه‌ای یكسان از فرصت مشاركت در تصمیماتی برخوردارند كه به نوعی بر وضعیت و كیفیت زندگی آنها تاثیر می گذارد. این شكل جدید ازحكومت‌داری، شهروندان را از مصرف كنندگان منفعل خدمات دولتی به بازیگران فعال تبدیل می‌كند كه می‌توانند در باره نوع خدماتی كه به آن نیاز دارند اظهارنظر كنند.

دولت الكترونیك امكانات گسترده‌ای را برای عینیت یافتن آرمان‌های حكومت‌داری خوب فراهم می‌كند و با به كارگیری فناوری‌های جدید ارتباطی و اطلاعاتی به بهبود فرآیندهای ارائه خدمات در بخش عمومی، تسریع ارائه خدمات به شهروندان، پاسخگوترشدن ماموران دولتی، شفاف شدن اطلاعات، كاهش فاصله میان مردم و دولتمردان، مشاركت اثربخش تر شهروندان و اعضای جامعه مدنی در فرآیند تصمیم گیری عمومی، گسترش عدالت اجتماعی از طریق فرصت‌های برابر افراد برای دسترسی به اطلاعات و.... كمك شایانی می‌كند و حكومت‌ها چنانچه بخواهند در مسیر تحقق حكومت‌داری خوب حركت كنند باید به ابزار نیرومندی همچون دولت الكترونیك مسلح باشند